พระธรรมบทภาคที่ ๓ จิตฺตวคฺค วณฺณนา

 

พระธรรมบทภาคที่ ๓ จิตฺตวคฺค วณฺณนา จำนวน ๒๗ เรื่อง ๘๐ ตอน

  • เรื่องภิกษุ ๕๐๐ รูปผู้ขวนขวายในปฐวีกถา ๑ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
ฉลาดเลือกเหมือนนายมาลาการเลือกดอกไม้ ๑-๓ โก อิมํ ปฐวึ – ปญฺจสตภิกฺขุวตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องพระเถระผู้เจริญมรีจิกัมมัฏฐาน ๑ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
กายเปรียบเหมือนฟองน้ำและพยับแดด ๓-๔ เผณูปมนฺติ – มรีจิกมฺมฏฺฐานิกตฺเถรวตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องพระเจ้าวิฑูฑภะ ๑๓ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
สามพระกุมารไปศึกษาศิลปะในกรุงตักสิลา ๕-๖ ปุปฺผานิ เหว – วาสํ กปฺเปสิ ฯ
พระราชาทรงเลี้ยงภัตตาหารภิกุเอง ๖-๗ อเถกทิวสํ ราชา – อวเสสา  ปกฺกมึสุ ฯ
พระราชาเสด็จไปกราบทูลพระศาสดา ๗-๙ อานนฺทตฺเถโรปิ – อตีตํ อาหริฯ
เรื่องเกสวดาบส ๙-๑๑ อตีเต พาราณสิยํ – วิสฺสาสปรมา รสาติ ฯ
พระศาสดาทรงย่อชาดก ๑๑-๑๓ สตฺถา อิมํ – เสนาปติฏฺฐานํ  อทาสิ ฯ
วิฑูฑภะเสด็จเยี่ยมศากยสกุล ๑๓-๑๕ โส กุมารปริหาเรน –ปริหารเมว ทาเปสิ ฯ
พันธุละพาภรรยาผู้แพ้ท้องอาบน้ำ ๑๕-๑๗ พนฺธุลเสนาปติสฺสปิ – คจฺฉนฺเตว ฯ
อำนาจลูกศรของพันธุละ ๑๗-๑๘ พนฺธุโล รเถ – สีสํ ฉินฺทึสุ ฯ
นางมัลลิกาเทวีไม่มีความเสียใจ ๑๘-๒๐ ตํทิวสํ มลฺลิกาย – รชฺชสุขํ นานุโภติ ฯ
๑๐ พระราชาสวรรคต ๒๐-๒๑ ตทา สตฺถา – พเลน นิกฺขมิ ฯ
๑๑ พระเจ้าวิฑูฑภะฆ่าพวกศากยะ ๒๑-๒๓ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปน – อยฺยกํ ปกฺโกสาเปสิ ฯ
๑๒ มานะกษัตริย์ ๒๓-๒๔ ขตฺติยา ปน ชีวิตํ – วิสํ ปกฺขิปึสุ ฯ
๑๓ พวกเจ้าศากยะตายสมควรแก่บุรพกรรม ๒๔-๒๕ ปุเนกทิวสํ ภิกฺขู – วิฑูฑภวตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องนางปติปูชิกา ๒ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
เทพธิดาจุติแล้วเกิดในกรุงสาวัตถี ๒๖-๒๗ ปุปฺผานิ เหวาติ – ทุกฺขา มุจฺจิสฺสนฺตีติ ฯ
๑๐๐ปีมนุษย์เท่า ๑ วันในสวรรค์ ๒๗-๒๙ อมฺหากํ ปน – ปติปูชิกาวตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องโกสิยเศรษฐีผู้มีความตระหนี่ ๔ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
สมบัติของเศรษฐีไม่อำนวยประโยชน์แก่ใครๆ ๓๐-๓๒ “ยถาปิ ภมโร ปุปฺผนฺติ-ปจิตุí อารภิ ฯ
พระมหาโมคคัลลานะไปทรมานเศรษฐี ๓๒-๓๔ อถ สตฺถา ปาโตว-ปริภุญชถาติ อาห ฯ
พระเถระนำเศรษฐีและภรรยาไปเฝ้าพระศาสดา ๓๔-๓๕ เถโร “มหาเสฎฺฐี สมฺมาสมฺพุทโธ-พุทฺธสาสเนาเยว วิกฺกิริ ฯ
พวกภิกษุสรรเสริญพระมหาโมคคัลลานะ ๓๕-๓๗ ปุนทิวเส สายณฺหสมเย-มจฺฉริโกสิยาเสฏฺฐิ วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องปาฏิกาชีวก ๒ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
ชาวบ้านสรรเสริญธรรมเทศนาชองพระพุทธเจ้า ๓๘-๔๐ น ปเรสํ วิโลมานีติ –กาเรตุกามา ปตฺตํ คณฺหิ ฯ
อุบาสิกาฟังธรรมแล้วถูกอาชีวกด่า ๓๙-๔๐ สตฺถา มธุรสฺสเรน-ปาฏิกาชีวก วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องฉัตตปาณิอุบาสก ๒ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
ฉัตตปาณิเข้าเฝ้าพระศาสดา ๔๑-๔๓ ยถาป รุจิรํ ปุปฺผนฺติ-ธมฺมฺ วาเจถาติ ฯ
พระอานนท์สอนธรรมพระราชเทวีทั้ง ๒ ๔๓-๔๕ ราชา สาธุ –ฉตฺตปาณิอุปาสก วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องนางวิสาขา ๑๒ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระศาสดาเสด็จไปโปรดสัตว์ ๔๕-๔๘ ยถปิ ปุปฺผราสิมฺหาติ-อปุตฺตกํ น ติฏฺฐตีติ ฯ
ลักษณะเบญจกัลยาณี ๔๘-๕๐ โส ปุนปฺปุนํ –กึ อมฺมาติ ฯ
ชน ๔ จำพวกวิ่งไปไม่งาม ๕๐-๕๒ ตาตา จตฺตาโร ชนา-ปฏิสาสนํ เปเสสิ ฯ
ธนญชัยเศษฐีกับธิดาจัดสถานที่ต้อนรับ ๕๒-๕๕ มิคารเสฏฐี ตาวมหนฺเต-อิทฺธิมยปตฺตจีวเรนาติ ฯ
เศรษฐีจัดไทยธรรมให้นางวิสาขา ๕๕-๕๗ เอวํ มหาสฏฺฐี จตูหิ-โอวาทํ อสฺโสสิ ฯ
โอวาท ๑๐ ข้อของเศรษฐี ๕๗-๖๐ โสปิ เสฏฐี ธีตรํ-อโธมุโข ภุญชเตว ฯ
นางวิสาขาติพ่อผัวว่าบริโภคของเก่า ๖๐-๖๔ วิสาขา เถรฺ ทิสฺวาปิ-สมณ ปฏิชคฺคาหีติ อาห ฯ
มิคารเศรษฐีฟังธรรมของพระพุทธเจ้า ๖๔-๖๖ วิสาขา ทสพลํ-วิหารเมว คโต ฯ
นางวิสาขามีกำลังเท่าช้าง ๕ เชือก ๖๖-๖๙ วิสาขาปิ ตโต ปฏฺฐาย-ตสฺมา เอวมาห ฯ
๑๐ นางวิสาขาซื้อที่สร้างวิหารถวายสงฆ์ ๖๙-๗๒ เถโรปิ ตํ ทาสี-สตฺถา อธิวาเสสิ ฯ
๑๑ นางวิสาขาทำบุญฉลองวิหาร ๗๒-๗๔ สา ตโต ปฏฺฐาย-อตีตํ อาหริ ฯ
๑๒ บุรพประวัติของนางวิสาขา ๗๔-๗๗ ภิกฺขเว อิโต-วิสาขา วตฺถุ ฯ
  • เรื่องปัญหาของพระอานนทเถระ ๑ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระอานนท์เถระทูลถามปัญหา ๗๗-๘๐ น ปุปฺผคนโธ ปฏิวาตเมตีติ-อานนฺทตฺเถรปญฺห วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องถวายบิณฑบาตแก่พระมหากัสสปเถระ ๒ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
นางอัปสรอยากทำบุญแต่ไม่สมหวัง ๘๐-๘๓ อปฺปมตฺโต อยํ คนโธติ-อุทานํ อุทาเนสิ ฯ
มหากัสสปเถรทานสูตร ๘๓-๘๖ เตน วุตฺตํ เอกํ-มหากสฺสปตฺเถร ปิณฺฑปาตทาน วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องปรินิพพานของพระโคธิกเถระ ๑ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระเถระคิดฆ่าตนเพราะเสื่อมจากฌาร ๘๖-๘๙ เตสํ สมฺปนฺนสีลานนฺติ-โคธิกตฺเถร ปรินิพฺพาน วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องครหทินน์ ๓ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
เป็นสหายกันแต่เลื่อมใสวัตถุไม่ตรงกัน ๙๐-๙๓ ยถา สงฺการธานสฺมินติ-เคหทฺวารํ อคมํสุ ฯ
ครหทินน์ฟ้องสิริคุตต์แด่พระราชา ๙๓-๙๗ ครหทินฺโน เตสํ ตํ-ยาถ ภนฺเตติ อาห ฯ
ครหทินน์เลื่อมใสพระพุทธเจ้า ๙๗-๙๙ อถ สตฺถา องฺคารกาสุมตฺถเถ-ครหทินฺน วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องบุรุษคนใดคนหนึ่ง ๕ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระราชาประทักษิณพระนคร ๑๐๐-๑๐๓ ที” ชาครโต รตฺตีติ-อรุณวตีมตฺติกํ อทาสิ ฯ
ความลำบากในราชสำนัก ๑๐๓-๑๐๕ ราชา ปน จินฺเตสิ-ปริกมฺมานิ กโรนฺตีติ ฯ
พระนางมัลลิกาทรงเปลื้องทุกข์ของสัตว์ ๑๐๕-๑๐๗ มหาชโน อตฺตโน- ภนฺเต สทฺโทติ ฯ
พระศาสดาทรงแสดงโทษปรทาริกกรรม ๑๐๗-๑๑๐ สตฺถา เตน-อสกฺโกนฺตานํ อติทีโฆเอวาติ ฯ
แก้อรรถ ๑๑๐-๑๑๔ เทสนาวสาเน โส-อญฺญตรปุริส วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องสัทธิวิหาริกของพระมหากัสสปเถระ ๒ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
ผู้เกียจคร้านมักอ้างความดีของคนอื่น ๑๑๕-๑๑๗ จรญฺเจ นาธิคจฺเฉยฺยาติ-อตีตํ อาหริ ฯ
เรื่องนกขมิ้นกับลิงวิวาทกัน ๑๑๘-๑๒๐ อตีเต พรารณสิยํ-มหากสฺสปตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริก วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องอานนทเศรษฐี ๑ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
อานนทเศรษฐีสั่งสอนบุตรให้ตระหนี่ ๑๒๐-๑๒๓ ปุตฺตา มตฺถิ ธนมตฺถีติ-อนนฺทเสรฏฺฐิ วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องโจรผู้ทำลายปม ๑ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
โจรลักของที่ขอดไว้ที่พกผ้า ๑๒๔-๑๒๕ โย พาโล มญฺญตี พาลฺยนติ-คณฐิเภทกโจร วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องพระอุทายีเถระ ๑ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
คนไม่รู้มักถือตัว ๑๒๕-๑๒๖ ยาวชีวมฺปิ เจ พาโลติ-อุทายิตฺเถร วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องภิกษุชาวเมืองปาฐา ๑ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
ภิกษุสมาทานธุดงค์ ๑๒๗-๑๒๘ มุหุตฺตมปิ เจ วิญฺญูติ-ปาเฐยฺยกภิกฺขุ วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องสุปปพุทธกุฏฐิ ๑ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
สุปปพุทธะกราบทูลคุณวิเศษแด่พระศาสดา ๑๒๘-๑๓๑ จรนฺติ พาลา ทุมฺเมธาติ-สุปฺปพุทฺธกุฏฺฐิ วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องชาวนา ๑ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
โจรเข้าลักทรัพย์ในตระกูลมั่นคั่ง ๑๓๑-๑๓๔ น ตํ กมฺมํ กตํ สาธูติ-กสก วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องนายสุมนมาลาการ ๒ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระศาสดาเสด็จบิณฑบาต ๑๓๔-๑๓๗ ตญฺจ กมฺมํ กตํ สาธูติ-ฉฑฺฑิตภาวํ ชานาหิ เทวาติ ฯ
พระราชาทรงทำเป็นกริ้ว ๑๓๗-๑๔๐ ราชา ปฐมทสฺสเนเนว-สุมนามาลาการ วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องพระอุบลวรณาเถรี ๑ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระเถรีตั้งความปรารถนา ๑๔๐-๑๔๓ มธุวา มญฺญตี พาโลติ-อุปฺปลวณฺณาเถรี วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องชัมพุกาชีวก ๓ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
กุฏุมพีบำรุงพระเถระ ๑๔๓-๑๔๖ มาเส มาเส กุสคฺเคนาติ-กุลฆเร นิพฺพตฺติ ฯ
โทษของการด่าพระอรหันต์ ๑๔๖-๑๕๐ โส ปทสา คมนกาลโต-ปญฺยาเปตฺวา นิสีทิ ฯ
ชัมพุกาชีวกได้บรรลุพระอรหัต ๑๕๐-๑๕๔ อถ ปฐมยาเม จตฺตาโร-ชมฺพุกาชีวก วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องอหิเปรต ๒ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระมหาโมคคัลานเถระทำการยิ้ม ๑๕๔-๑๕๖ น หิ ปาปํ กตํ กมฺมนฺติ-สตฺถาปิ เตสํ กเถสิ ฯ
บุรพกรรมของอหิเปรต ๑๕๖-๑๕๘ อตีเต กิร พาราณสี-อหิเปต วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องสัฏฐิกูฏเปรต ๒ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระมหาโมคคัลลานเถระเห็นสัฏฐิกูฏเปรต ๑๕๘-๑๖๑ ยาวเทว อนตฺถายาติ-ลทฺธา คามา จตุทฺทิสาติ ฯ
บุรพกรรมของสัฏฐิกูฏเปรต ๑๖๑-๑๖๓ โส ปน อมจฺโจ เตน-สฏฺจิกูฏเปต วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องพระสุธรรมเถระ ๓ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
จิตตคฤหบดีถวายสวนเป็นสังฆาราม ๑๖๓-๑๖๖ อสนฺตํ ภาวมิจฺเฉยฺยาติ-อิจฺฉา มาโน จ วฑฺฒตีติ ฯ
แก้อรรถ ๑๖๖-๑๖๘ ตตฺถ อสนฺตนฺติ-วิสฺสชฺเชนฺโต อคมาสิ ฯ
พระศาสดาทรงแสดงปาฏิหาริย์ ๑๖๘-๑๗๒ สตฺถา อานนฺทตฺเถรํ อาห-สุธมฺมตฺเถร วตฺถุ ฯ

 

  • เรื่องพระวนวาสีติสสเถระ ๑๐ ตอน
ตอน ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระสารีบุตรอนุเคราะห์พราหมร์ผู้ยากจน ๑๗๒-๑๗๔ อญฺญา หิ ลาภูปนิสาติ- อสมฺภินฺนขีรปายาสํ อทํสุฯ
พราหมณ์ยากจนตายไปเกิดในกรุงสาวัตถี ๑๗๔-๑๗๖ สาปิ เอกํ กาสาวํ – ปริจฺเฉโท นตฺถิ ฯ
ทารกบริจาคทาน ๑๗๖-๑๗๘ อพฺยตฺตา ภิกฺขู ปน – ปกฺขิปิตฺวา  ปฏิจฺฉาเทสิ ฯ
ลักษณะคนตระหนี่ ๑๗๘-๑๘๐ สามเณโรปิ ภิกฺขุสหสฺเสน – ปิณฺฑาย ปาวิสิ ฯ
ติสสสามเณรออกป่าทำสมณธรรม ๑๘๐-๑๘๒ มนุสฺสา ภิกฺขํ ทตฺวา – ธมฺมกถํ น ชานาติ ฯ
เหตุให้ถึงสุขและพ้นจากทุกข์ ๑๘๒-๑๘๔ ตทา ปน นํ –อนฺโตคามํ  ปาวิสิ ฯ
พวกมนุษย์เลื่อมใสติสสสามเณร ๑๘๔-๑๘๕ คามวาสิโน สตฺถุ – ตุวํ ปมชฺชสีติ ฯ
สถานที่สัตว์เคยตายและไม่เคยตาย ๑๘๕-๑๘๗ อถ นํ ปุน –วิปฺปลปนฺตา วิจรึสุ ฯ
พระศาสดาสนทนากับติสสสามเณร ๑๘๗-๑๘๙ ปุน สตฺถา สามเณรํ – วิเวกมนุพฺรูหเยติ ฯ
๑๐ แก้อรรถ ๑๘๙-๑๙๐ ตตฺถ อญฺญา หิ – วนวาสิติสฺสตฺเถรวตฺถุ ฯ

 

โครงสร้างเนื้อหา “แปลบาลีพระธรรมบท” ในภาพรวม

พระธรรมบทภาคที่ ๑ ยมกวคฺค วณฺณนา จำนวน ๑๔ เรื่อง ๘๒ ตอน
พระธรรมบทภาคที่ ๒ อปฺปมาทวคฺค วณฺณนา จำนวน ๑๘ เรื่อง ๙๖ ตอน
พระธรรมบทภาคที่ ๓ จิตฺตวคฺค วณฺณนา จำนวน ๒๗ เรื่อง ๘๐ ตอน
พระธรรมบทภาคที่ ๔ ปุปฺผวคฺค วณฺณนา จำนวน ๔ เรื่อง ๓๕ ตอน

รวมทั้งสิ้น ๖๓ เรื่อง ๒๙๓ ตอน

.