พระธรรมบทภาคที่ ๑ ยมกวคฺค วณฺณนา

 

พระธรรมบทภาคที่ ๑ ยมกวคฺค วณฺณนา จำนวน  ๑๔  เรื่อง ๘๒  ตอน

๑. เรื่องมหาปาละ ๑๑ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
กุฎุมพีทำพิธีขอลูก ๓-๕ ยมกวคฺค วณฺณา-สพฺพํ โภคํ ทฺวินฺนํเยวฯ
เมืองสาวัตถี ๔-๕ ตสฺมิํ สมเย สตฺถา-เอกํ ธมฺมเทสนํ กเถสิเยวฯ
มหาปาละกุฎุมพีไปฟังเทศน์ ๕-๗ ตทา สาวตฺถิยํ-ปพฺพชิสฺสาเมวาหํ ตาตาติฯ
พระมหาปาละและคณะสงฆ์ ๖๐ รูปไปปฏิบัติธรรม ๗-๘ ตสฺส วิรวนฺตสฺเสว-เภสชฺชํ กริสฺสามีติ ปวาเรสิฯ
พระมหาปาละถือเนสัชชิกธุดงค์ ๘-๙ เถโร วสฺสูปนายิกาทิวเส-ปุนปฺปุนํ ยาจิฯ
พระมหาปาละตาบอดและบรรลุอรหัต ๙-๑๑ คจฺฉาวุโส, มนฺเตตฺวา ชานิสฺสามีติ-อรหา หุตฺวา คพฺภํ ปวิสิตฺวา นิสีทิฯ
พระสงฆ์ ๖๐ รูปบรรลุอรหัต และกลับไปแจ้งข่าว
แก่น้องชายพระมหาปาละ
๑๑-๑๓ ภิกฺขู ภิกฺขาจารเวลาย คนฺตฺวา-ตํ ปวตฺติํ อาโรเจสุํฯ
สามเณรหลงเสียงหญิงและศีลขาด ๑๓-๑๕ โส เตสํ ปาทมูเล ปวฎฺเฎนฺโต-คจฺแาม ภนฺเตติ อาหฯ
ท้าวสักกะพาพระเถระกลับวัดเชตวัน เมืองสาวัตถี ๑๕-๑๘ อถ นํ เถโร – กตฺวา เถรํ อุปฎฺฐหิํสุฯ
๑๐ กรรมเก่าของพระจักขุปาลเถระ ๑๘-๒๐ อเถกทิวสํ ทิสาวาสิโน ภิกฺขู-จกฺกํว วหโต ปทนฺติฯ
๑๑ แก้อรรถ  (จักขุบาล) ๒๐-๒๒ ตตฺถ “มโนติ-จกฺขุปาลเถร วตฺถุฯ

 

๒. เรื่องมัฏฐกุณฑลี ๕ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พราหมณ์อทินนบุพพกะสูญเสียลูกชายเพราะความตระหนี่ ๒๓-๒๔ มฏฺฐกุณฺฑลิ วตฺถุ-นีหริตฺวา พหิ อลินฺเท นิปฺปชฺชาเปสิฯ
พระพุทธเจ้าเสด็จโปรดมัฏฐกุณฑลี ๒๔-๒๖ ตํ ทิวสํ ภควา-กหํ เอกปุตฺตก, กหํ เอกปุตฺตกาติฯ
มัฏฐกุณฑลีเทพบุตรกลับมาเตือนพ่อพราหมณ์
ให้สำนึกและทำบุญให้บุตร
๒๖-๒๙ เทวปุตโตปิ อตฺตโน สมฺปตฺติํ – ติทสานํ สหพฺยตํ ปตฺโตติฯ
พระพุทธเจ้าเสด็จไปโปรดพราหมณ์อทินนบุพพกะ ๒๙-๓๒ ตสฺมิํ กเถนฺเต กเถนฺเตเยว, – มาลาภารี หริจนฺทนุสฺสโทติฯ
แก้อรรถ ๓๒-๓๕ ทวีหิ ชเนหิ กถิตํ กถํ ปกาเสนฺโต-มฎฺฐกุณฺฑลี วตฺถุฯ

 

๓. เรื่องพระติสสะ ๔ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระติสสะว่ายากสอนยาก ๓๕-๓๗ ติสฺสตฺเถร วตฺถุ-น ขมาเปมิ  ภนฺเตติฯ
ฤษีเหยียบคอกันเพราะนอนไม่เป็นที่ ๓๗-๓๘ อถ สตฺถา “ทุพฺพโจ เอส-มา  เอวํ  อกริตฺถ  อาจริยาติ ฯ
ดาบสทั้งสองตนต่างสาปแช่งกัน ๓๘-๔๐ โส  ตสฺส  วจนํ  อนาทยิตฺวา-นิมุชฺชิตฺวา  อญฺเญน  ฐาเนน  ปลายิฯ
เวรไม่ระงับด้วยการผูกเวรและแก้อรรถ ๔๐-๔๒ สตฺถา  อิมํ  ธมฺมเทสนํ-ติสฺสตฺเถรวตฺถุ

 

๔. เรื่องนางกาลียักษิณี ๘ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
เวรชาติที่ 1 นางกุมาริกา กับ หญิงหมัน ๔๓-๔๔ อถ นํ อาห – กุกฺกุฏี หุตฺวา นิพฺพตฺติฯ
เวรชาติที่ 2 นางกุมาริกาเกิดเป็นนางแมว
หญิงหมันเกิดเป็นแม่ไก่
๔๔-๔๔ น จริสฺเสว กุกฺกุฏี –  มิคี  หุตฺวา  นิพฺพตฺติ  ฯ
เวรชาติที่ 3 นางแมวเกิดเป็นแม่เนื้อ
แม่ไก่เกิดเป็นแม่เสือเหลือง
๔๔-๔๕ ตสฺสา (มิคิยา) วิชาตวิชาตกาเล – กุลธีตา  หุตฺวา  นิพฺพตฺติฯ
เวรชาติที่ 4 แม่เนื้อเกิดเป็นนางยักษิณี
แม่เสือหญิงเกิดเป็นกุลธิดา
๔๕-๔๖ สา  วุฑฺฒิปฺปตฺตา  ทฺวารคา – อนฺโตวิหาราภิมุขี    ปกฺขนฺทิฯ
เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร ๔๖-๔๖ ตสฺมึ  สมเย  สตฺถา  – เอส ธมฺโม สนนฺตโนติ ฯ
แก้อรรถ ๔๖-๔๗ ตตฺถ (ปเทสุ)  “น  -เทสนา   สาตฺถิกา  อโหสิฯ
นางยักษิณีบอกฝนดีฝนแล้ง ๔๗-๔๘ สตฺถา  ตํ   อิตฺถึ   – อคฺคยาคุภตฺตาทีนิ  หริตฺวา  ปฏิชคฺคิฯ
ประโยค ฝนดีฝนแล้ง ๔๘-๓๙ สา  ยกฺขินี   เอวํ   – อิทํ  กาลียกฺขินิยา  อุปฺปตฺติวตฺถุฯ

 

๕. เรื่องโกสัมพี  ๑๓ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระวินัยธรกับพระธรรมกถึกเถียงกันเรื่องพระวินัย  

๔๙-๕๐

 

โกสมฺพิยํ  หิ  โฆสิตาราเม  – เอกนินฺนาทํ   โกลาหลํ   อคมาสิฯ

ด้วยเรื่องเล็กน้อย นำไปสู่ความแตกแยกของคณะสงฆ์
ทายกทายิกและเหล่าเทวดาผู้อุปัฏฐาก
ประโยค ยกวัตร ๕๐-๕๐ อเถโก ภิกฺขุ  ตถาคตํ  – วิจรณภาวํ

อาโรเจสิฯ

พระศาสดาตรัสสอนให้สามัคคีกัน ๕๐-๕๒ ภควา  “สมคฺคา  กิร  – เต  สมคฺเค  กาตุํ  อสกฺขิ  ฯ
พระศาสดาทรงระอาเสด็จไปจำพรรษาอยู่ที่รักขิตวัน ๕๒-๕๒ โส  ตาย   อากิณฺณวิหารตาย  -ผาสุกํ

วสฺสาวาสํ  วสิ ฯ

พวกอุบาสกทรมานภิกษุ ๕๒-๕๓ โกสมฺพีวาสิโนปิ  โข   -อนฺโตวสฺสํ

วีตินาเมสุํ   ฯ

พญาช้างปาริไลยกะอุปัฏฐากพระพุทธองค์ ๕๓-๕๔ สตฺถา  ปน  เตน  -อุปาเยน  สพฺพวตฺตานิ  กโรติ ฯ
ลิงถวายน้ำผึ้งพระพุทธองค์ ๕๕ อเถโก  มกฺกโฏ  ตํ  -อจฺฉราสหสฺสปริวาโร  อโหสิฯ
๑๐ นิมนต์พระศาสดากลับวัดเชตวัน ๕๕-๕๗ ตถาคตสฺส  ตตฺถ  -มาตงฺครญฺเญว

นาโคติ ฯ

๑๑ พญาช้างปาริไลยกะสิ้นใจ “ช้างร้องไห้” ๕๗-๕๘ คาถาปริโยสาเน  ปญฺจสตาปิ  -อนุปุพฺเพน  เชตวนํ  อคมาสิ ฯ
๑๒ ภิกษุชาวเมืองโกสัมพีทูลขอขมาพระศาสดา ๕๘-๕๙ โกสมฺพิกา  ภิกฺขู   -วตฺวา  อิมํ  คาถมาหฯ
๑๓ แก้อรรถ ๖๐ ตตฺถ (ปเทสุ)   “ปเรติ (ปทสฺส)   ปณฺฑิเต -โกสมฺพิกวตฺถุ (นิฏฺฐิตํ)ฯ

 

๖. เรื่องจุลลกาลมหากาล ๘ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
กุฎุมพีมหากาลออกบวช ๖๑-๖๒ เสตพฺยนครวาสิโน  หิ  -จุลฺลกาโลปิ  ปพฺพชิฯ
พระมหากาลบำเพ็ญโสสานิกธุดงค์ ตอน ๑ ๖๒-๖๓ อปรภาเค  มหากาโล   -วฏฺฏติ  อุปาสิเกติ  อาหฯ
พระมหากาลบำเพ็ญโสสานิกธุดงค์ ตอน ๒
ธรรมเนียมการอยู่ป่าช้าเป็นวัตร
๖๓-๖๔ “ภนฺเต  โสสานิเกหิ นาม-อติภาริยํ  กมฺมํ  กโรตีติ จินฺเตสิฯ
พระมหากาลบรรลุอรหัตผล ๖๔-๖๕ อเถกา  กุลธีตา  ตํมุหุตฺตํ   -อรหตฺตํ

ปาปุณิฯ

ธรรมเนียมปูอาสนะสมัยพุทธกาล ๖๕ ตสฺมึ  อรหตฺตํ  ปตฺเต,  -นีจาสนานิ   เหฏฺฐาติ   อาหฯ
พระจุลกาลถูกภรรยาเก่าจับสึก ๖๕-๖๖ อิตฺถิโย  ตสฺส   – ตสฺส  ปพฺพชฺชนฺตรายนฺติฯ
พระมหากาลผู้ไม่หวั่นไหว ประโยคคอพระคาถา
และพระคาถา
๖๖-๖๗ สตฺถา   เตสํ  วจนํ  -วาโต เสลํ ปพฺพตนฺติฯ
แก้อรรถ ๖๗-๖๙ ตตฺถ (ปเทสุ)  สุภานุปสฺสินฺติ  -จุลฺลกาลมหากาลวตฺถุฯ (นิฏฺฐิตํ)ฯ

 

๗. เรื่องเทวทัตต ๓ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
ชาวเมืองราชคฤห์ฟังธรรม ถวายภัตตาหาร
และถวายผ้าแก่พระเทวทัต
๗๐-๗๑ เอกสฺมึ  หิ  สมเย  เทฺว  – ปารุปิตฺวา

วิจรตีติ   วทึสุฯ

อดีตชาติของพระเทวทัต ๗๑-๗๔ อเถโก  ทิสาวาสิโก  -วตฺวา  ตํ

วิสฺสชฺเชสิฯ

ประโยคคอพระคาถา พระคาถา และแก้อรรถ ๗๔-๗๕ สตฺถา    อิมํ    ธมฺมเทสนํ    -เทวทตฺตวตฺถุ  (นิฏฺฐิตํ)ฯ

 

๘. เรื่องสัญชัย ๑๒ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระศาสดาได้รับพุทธพยากรณ์ ๗๕-๗๗ อมฺหากํ  หิ  สตฺถา  -ปพฺพชฺชาย   รุจึ

อุปฺปาเทตฺวาฯ

สิทธัตถะกุมารเสด็จออกผนวชและบรรลุสัพพัญญุตญาณ ๗๗-๗๘ (อมฺหากํ สตฺถา) อุยฺยานํ  -ธมฺมํ  เทเสยฺยนฺติ  โอโลเกนฺโตฯ
พระพุทธเจ้าส่งพระสาวกไปประกาศพระศาสนา ๗๘-๘๐ อาฬารุทฺทกานํ  กาลกตภาวํ -สารีปุตฺตโมคฺคลฺลานา  อุปสงฺกมึสุฯ
ประวัติพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ ๘๐-๘๒ ตตฺรายํ  อนุปุพฺพีกถา-โส  อาโรเจตูติ  กติกํ  อกํสุ ฯ
สองสหายทำกติกาและพระอัสสชิแสดงหัวใจพระศาสนา ๘๒-๘๔ เอวํ   เตสุ  กติกํ  กตฺวา  -ตเมว  คาถํ  อภาสิ
สองสหายชวนอาจารย์สญชัยไปเฝ้าพระศาสดา ๘๕-๘๗ คาถาปริโยสาเน  โกลิโต  -ปาฏิโมกฺขํ  อุทฺทิสิ ฯ
บุรพกรรมของพระอัญญาโกญฑัญญะ ๘๗-๙๐ ภิกฺขู  อุชฺฌายึสุ-มุขํ  โอโลเกตฺวา  เทมีติ ฯ
บุรพกรรมของสาวก มีพระยส เป็นต้น ๙๐-๙๓ “ยสกุลปุตฺตปฺปมุขา ปญฺจปญฺญาส-โอโลเกตฺวา  ทมฺมีติ ฯ”
เปรตผู้เป็นญาติของพระเจ้าพิมพิสารมาขอส่วนบุญ ๙๓-๙๖ ตทา  ปน  เตสํ  อายุตฺตโก  -ภิกฺขุสตสหสฺสํ  ปริวาโร  อโหสิฯ
๑๐ สองสหายได้รับการพยากรณ์จากพระอโนมทัสสี ๙๖-๙๙ โส  เอกทิวสํ  ปจฺจูสกา-หาสยิตฺวา  สเทวเกติฯ
๑๑ ความปรารถนาเป็นอัครสาวกของสองสหาย ๙๙-๑๐๓ เอวํ  นิสินฺเน  สตฺถริ,  -มุขํ  โอโลเกตฺวา  เทมีติ ฯ
๑๒ สองอัครสาวกทูลเรื่องปัจจุบันแด่พระศาสดา ๑๐๓-๑๐๕ เอวํ (วจเน) วุตฺเต,  เทฺว  -สญฺชยวตฺถุ ฯ

 

๙. เรื่องนันทเถระ ๕ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระศาสดาเสด็จกลับกรุงกบิลพัสดุ์
และนันทพุทธอนุชาออกบวช
๑๐๕-๑๐๗ สตฺถา  หิ    ปวตฺติตปวรธมฺมจกฺโก   -ตติยทิวเส  นนฺทํ  ปพฺพาเชสิ ฯ
ราหุลกุมารทูลขอสมบัติกะพระศาสดา ๑๐๗-๑๐๙ สตฺตเม  ทิวเส  ราหุลมาตา  -คนฺตฺวา  วาสํ  กปฺเปสิ ฯ
พระนันทอยากลาสิกขา ๑๐๙-๑๑๐ เอวํ  สตฺถริ  เชตวเน – เชตวเนเยว

ปาตุรโหสิ ฯ

พระนันทสำเร็จอรหัตตผล ๑๑๐-๑๑๒ อสฺโสสุํ   โข   ภิกฺขู  -สุขทุกฺเข  น  เวธตีติ ฯ
นันทะถูกฟ้องและอดีตชาติของพระนันทะ ๑๑๒-๑๑๖ อเถกทิวสํ ภิกฺขู-นนฺทตฺเถร วตฺถุ ฯ

 

๑๐.เรื่องนายจุนทสูกริก ๑ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
นายจุนทะเลี้ยงชีพด้วยการเลี้ยงสุกรขาย ๑๑๖-๑๒๐ โส  กิร ปญฺจปณฺณาส  -จุนฺทสูกริก วตฺถุ ฯ

 

๑๑. ธัมมิกอุบาสก ๑ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
อุบาสกผู้ทรงธรรม ๑๒๐-๑๒๓ สาวตฺถิยํ  กิร  ปญฺจสตา -ธมฺมิกอุปาสก วตฺถุ ฯ

 

๑๒. เรื่องเทวทัต ๘ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
พระศาสดาประทับอยู่ที่นิคมของพระเจ้ามัลละ ๑๒๔-๑๒๖ สตฺถริ, อนุปิยํ  นาม  –           เทวตา  ทิพฺพปูเว  ปหิณึสุ ฯ
เจ้ามหานามะกับเจ้าอนุรุทธะสนทนาเรื่องการงาน
และการบวช
๑๒๖-๑๒๗ โส  เอตฺตกํปิ  อชานนฺโต  -ปพฺพชตฺถาย  ปฏิญฺญํ  คณฺหิฯ
กษัตริย์ ๖ พระองค์ออกบวชพร้อมอุบาลี ๑๒๗-๑๒๙ ตโต   “ภทฺทิโย  สกฺย-ปุจฺฉนฺโต  นาม

(ปุคฺคโล) นตฺถิ ฯ

พระเทวทัตแสดงฤทธิ์แก่พระเจ้าอชาตศัตรู ๑๒๙-๑๓๑ โส  จินฺเตสิ     “อหํ  -จุลฺลหํสมหาหํสกกฺกฏกชาตกานิ  กเถสิ ฯ
กรรมชั่วของพระเทวทัตปรากฏ ๑๓๑-๑๓๓ เทวทตฺตสฺสาปิ  กมฺมํ  -ปาปมริเยหิ

ทุกฺกรนฺติ ฯ

พระอัครสาวกทั้ง ๒ นำภิกษุกลับ ๑๓๓-๑๓๖ อถโข  เทวทตฺโต  -อาทีนิ  ชาตกานิ  กเถสิฯ
พระเทวทัตให้สาวกพาตนไปเฝ้าพระศาสดา ๑๓๖-๑๓๘ เอวํ  ราชคเห  วิหรนฺโต  -ตตฺถ  นิจฺจโล  หุตฺวา  ปจฺจติ ฯ
เมื่อพระเทวทัตตายชาวบ้านก็ดีใจ ๑๓๘-๑๔๐ ภิกฺขู   “เอตฺตกํ  ฐานํ  -เทวทตฺต วตฺถุ ฯ

 

๑๓. สุมนาเทวี ๑ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
อนาถบัณฑิตอบรมลูกหลานให้ถวายทานเหมือนตน ๑๔๑-๑๔๓ สาวตฺถิยํ หิ เทวสิกํ-สุมนาเทวี วตฺถุ ฯ

 

๑๔. ภิกษุสองสหาย ๒ ตอน

ตอนที่ ชื่อตอน หน้า-ถึง เริ่ม-จบ
สองสหายบวชถวายชีวิตในพระศาสนา ๑๔๔-๑๔๖ สาวตฺถิวาสิโน  หิ  เทฺว  – เถโร กเถสิ ฯ
พระวิปัสสกเถระได้รับสาธุการจากพระศาสดา ๑๔๖-๑๔๘ สตฺถา ‘‘สาธุ สาธูติ  -เทฺวสหายกภิกฺขุ วตฺถุ ฯ

 

โครงสร้างเนื้อหา “แปลบาลีพระธรรมบท” ในภาพรวม

พระธรรมบทภาคที่ ๑ ยมกวคฺค วณฺณนา จำนวน ๑๔ เรื่อง ๘๒ ตอน
พระธรรมบทภาคที่ ๒ อปฺปมาทวคฺค วณฺณนา จำนวน ๑๘ เรื่อง ๙๖ ตอน
พระธรรมบทภาคที่ ๓ จิตฺตวคฺค วณฺณนา จำนวน ๒๗ เรื่อง ๘๐ ตอน
พระธรรมบทภาคที่ ๔ ปุปฺผวคฺค วณฺณนา จำนวน ๔ เรื่อง ๓๕ ตอน

รวมทั้งสิ้น ๖๓ เรื่อง ๒๙๓ ตอน

.